Điện mặt trời áp mái (ĐMTAM) là giải pháp năng lượng xanh được khuyến khích mạnh mẽ tại Việt Nam. Việc lắp đặt hệ thống này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí điện mà còn góp phần giảm phát thải carbon. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và đúng pháp luật, các chủ đầu tư cần nắm rõ các quy định hiện hành từ Chính phủ và Bộ Công Thương.
Quy định về ĐMTAM đã trải qua nhiều thay đổi
1. Cơ Sở Pháp Lý Quan Trọng Nhất
Quy định về ĐMTAM đã trải qua nhiều thay đổi, đặc biệt sau khi Cơ chế giá FIT (Feed-in Tariff) kết thúc. Hiện nay, cơ sở pháp lý chủ đạo cho việc phát triển ĐMTAM được quy định tại các văn bản sau:
- Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/08/2025 của Bộ Chính Trị (về đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045).
- Quyết định số 768/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính Phủ ngày 15/04/2025 về phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. (Quy hoạch Điện VII – Điều chỉnh).
- Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 của Chính Phú (về quy định phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới).
- Luật Điện Lực số 61/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc Hội (về quy hoạch phá triển điện lực, đầu tư xây dựng dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới,….).
- Quyết định số 183/QĐ-EVN của Tập đoàn điện lực Việt Nam ngày 24/01/2025 Về việc ban hành Quy trình quản lý phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định số 135/2024/NĐ-CP ngày 22/10/2024 của Chính phủ.
- Quyết định số 1570/QĐ-EVN của Tập đoàn điện lực Việt Nam ngày 31/12/2024 về việc công bố Yêu cầu kỹ thuật kết nối hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ với hệ thống thu thập, giám sát, điều khiển và hệ thống dữ liệu đo đếm của Tập đoàn Điện Lực Việt Nam theo Nghị Định số 135/NĐ-CP ngày 22/20/2024 của Chính Phủ.
- Nghị định số 135/2024/NĐ-CP của Thủ tướng Chính Phủ ngày 22/10/2024 về quy định cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt là tất cả các dự án ĐMTAM, sau khi cơ chế giá FIT hết hiệu lực (từ 01/01/2021), đều cần chờ các hướng dẫn, cơ chế mới từ Chính phủ và Bộ Công Thương để có thể bán lại điện dư thừa lên lưới.
2. Quy Định Hiện Hành Về Phát Triển và Sử Dụng Điện
a) Mục Tiêu Phát Triển và Phân Loại
Theo định hướng của Quy hoạch điện VIII, ĐMTAM được xem là một ưu tiên. Hệ thống ĐMTAM được phân loại chủ yếu dựa trên mục đích sử dụng và công suất:
Quy Định Hiện Hành Về Phát Triển và Sử Dụng Điện
- ĐMTAM Tự Dùng: Là hệ thống lắp đặt trên mái nhà dân dụng, mái công trình thương mại/công nghiệp, với mục tiêu chính là tự sản tự tiêu (tự sản xuất để sử dụng, không bán điện lên lưới).
- ĐMTAM Phục vụ Bán Điện: Theo 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 được bán sản lượng dư nhưng không vượt quá 20% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ (được xác định tại đầu ra của bộ chuyển đổi nghịch lưu, bao gồm cả sản lượng điện lưu trữ tại hệ thống lưu trữ điện, nếu có)
b) Quy Định Về Kỹ Thuật và An Toàn
Chủ đầu tư cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật sau:
- Vị trí lắp đặt: Phải lắp đặt trên mái nhà, công trình xây dựng (không được lắp đặt trên đất).
- Tiêu chuẩn chất lượng: Tấm pin, bộ biến tần (inverter) và các thiết bị điện phải đáp ứng các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) hoặc tiêu chuẩn quốc tế tương đương về chất lượng, an toàn điện và phòng cháy chữa cháy (PCCC).
- An toàn Điện: Hệ thống phải có thiết bị bảo vệ, cách ly và đấu nối phù hợp với lưới điện của EVN để đảm bảo an toàn cho người sử dụng và hệ thống điện quốc gia. EVN có quyền kiểm tra và yêu cầu chỉnh sửa nếu hệ thống không đảm bảo an toàn.
- Phòng Cháy Chữa Cháy (PCCC): Đây là yêu cầu ngày càng khắt khe, đặc biệt với các hệ thống công nghiệp. Việc lắp đặt phải tuân thủ các quy định về PCCC, bao gồm thiết bị ngắt khẩn cấp, khoảng cách an toàn, và vật liệu chống cháy.
3. Quy Định Về Đấu Nối và Hợp Đồng Mua Bán Điện (HĐMBĐ)
a) Đấu Nối Lưới Điện
- Thủ tục: Chủ đầu tư phải đăng ký và được sự chấp thuận về đấu nối của Điện lực địa phương (Công ty Điện lực/Điện lực Quận/Huyện) trước khi lắp đặt.
- Công tơ hai chiều: Đối với hệ thống có khả năng phát điện lên lưới, EVN sẽ lắp đặt công tơ điện hai chiều để ghi nhận cả điện năng tiêu thụ từ lưới và điện năng phát lên lưới.
b) Hợp Đồng Mua Bán Điện (Đối với giai đoạn có cơ chế)
- Thẩm quyền: Cơ quan mua bán điện là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hoặc đơn vị được ủy quyền.
- Nguyên tắc mua bán: Trong giai đoạn áp dụng giá FIT, nguyên tắc là mua toàn bộ điện dư thừa phát lên lưới. Tuy nhiên, hiện tại (sau năm 2020), việc mua bán này đang tạm dừng và chờ cơ chế giá mới.
4. Lưu Ý Quan Trọng Nhất: Tự Dùng là Ưu Tiên
Trong bối cảnh quy định về mua bán điện dư thừa đang chờ hoàn thiện, người dân và doanh nghiệp lắp đặt ĐMTAM nên tập trung vào mục tiêu tối đa hóa tự tiêu thụ.
- Lắp đặt công suất phù hợp với nhu cầu sử dụng điện thực tế, tránh lắp quá lớn dẫn đến thừa điện không thể bán.
- Nghiên cứu các giải pháp lưu trữ điện (pin lưu trữ) để sử dụng điện mặt trời vào ban đêm hoặc những ngày mưa, tối ưu hóa việc tự chủ năng lượng.
5. Kết Luận
Quy định về điện mặt trời áp mái tại Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng khuyến khích tự sản tự tiêu và đảm bảo an toàn hệ thống. Mặc dù cơ chế giá mua điện dư thừa đang chờ hướng dẫn mới, việc tuân thủ các tiêu chuẩn về kỹ thuật, an toàn điện và phòng cháy chữa cháy là yêu cầu bắt buộc. Cùng NITECH Nắm vững các văn bản pháp lý hiện hành giúp chủ đầu tư thực hiện dự án một cách minh bạch, an toàn và tối đa hóa lợi ích kinh tế lâu dài.
